หลักสูตร

หลักสูตรธรรมะศึกษา

ก่อน พ.ศ. 2476 วัดบุรณศิริมาตยารามนี้ใช้ศาลาหอฉันเป็นสถานที่เล่าเรียน เนื่องจากยังไม่มีสถานที่สำหรับศึกษาเล่าเรียนของพระภิกษุสามเณรใน พ.ศ. 2478 พระเทพญาณเวทีได้ปรารภเรื่องการสร้างดรงเรียนพระปริยัติธรรมกับนางสาวผิว บุณยรัตเวช ซึ่งนางสาวผิว บุณยะรัตเวช มีจิตศรัทธารับสร้างถวาย เป็นตึกคอนกรีต 2 ชั้น ออกมุขหน้าหลัง พร้อมทั้งถวายเครื่องอุปกรณ์มีโต๊ะ เก้าอี้ กระดานดำ หนังสือ หลักสูตร นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก และหนังสือหลักสูตรภาษาบาลี ปัจจุบันวัดบุรณศิริมาตยารามได้จัดให้มีการเรียนการสอนทั้งนักธรรมและบาลี

สรุปการสอนวิชา

๑. วิชาพระอภิธรรมจากสาระในพระสูตร ( อ.สำรวม สุทธิสาคร )

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

เนื้อหาของอภิธรรมมัตถสังคหะนั้น แบ่งออกเป็น 9 ปริจเฉท

ปริจเฉทที่ ๑  จิตตสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมเรื่องของจิต
ปริจเฉทที่ ๒ เจตสิกสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมเรื่องของเจตสิก
ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณณกสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมหมวดธรรมต่างๆ เรื่องเวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์ วัตถุ
ปริจเฉทที่ ๔  วิถีสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมการทำงานของจิตเป็นวิถีจิตทางทวารต่างๆ
ปริจเฉทที่ ๕ ชื่อว่าวิถีมุตตสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมเรื่องจิตที่พ้นวิถีและธรรมที่เกี่ยวเนื่องกับจิตที่พ้นวิถี คือเรื่องภูมิ การเกิด กรรม การตาย
ปริจเฉทที่ ๖ รูปสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมเรื่องของรูป และพระนิพพาน
ปริจเฉทที่ ๗ สมุจจยสังคหวิภาคเป็นการรวบรวมเรื่องธรรมที่สงเคราะห์เข้ากันเป็นหมวดเดียวกันได้ เช่นหมวดอกุศล หมวดกุศล หมวดที่เป็นทั้งอกุศล กุศล และอพยากต
ปริจเฉทที่ ๘ ปัจจัยสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมธรรมที่อุปการะซึ่งกันและกัน
ปริจเฉทที่ ๙ กัมมัฏฐานสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมธรรมเกี่ยวกับการปฏิบัติ สมถะ และวิปัสสนา กัมมัฏฐาน
ลักษณะการสอน

มีการสอนเนื้อหาของพระอภิธรรม ควบคู่ไปกับพระสูตร โดยใช้เรื่องราวในพระสูตรที่มีสถานที่ สัตว์ บุคคล ฯ เป็นตัวตั้ง แล้วนำพระอภิธรรมมาวิเคราะห์ เรื่องราวในพระสูตรเหล่านี้ว่าตรงกับสภาวธรรมในอภิธรรมอย่างไร

เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

ปริจเฉทที่ ๑, ปริจเฉทที่ ๒ และกำลังเรียน ปริจเฉทที่ ๖

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

เรียน ปริจเฉทที่ 6  รูปสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมเรื่องของรูป และพระนิพพาน ต่อ

๒. วิชาอภิธรรมมัตถสังคหะ ( อ.สุทธิธรรม ทุ่งมีผล )

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

            อภิธรรมมัตถสังคหะ ๙ ปริจเฉท

ลักษณะการสอน

            เป็นการบรรยายเนื้อหาตามหนังสือ ที่ใช้ประกอบการสอน

เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

ปริจเฉทที่ ๑  ปริจเฉทที่ ๒ และกำลังเรียน ปริจเฉทที่ ๖

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

เรียน ปริจเฉทที่ ๖  รูปสังคหวิภาค เป็นการรวบรวมเรื่องของรูป และพระนิพพาน ต่อ

๓. วิชาคัมภีร์วิสุทธิมรรค ( อ.คุณารักษ์ นพคุณ )

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

หลักธรรมเกี่ยวกับไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปัญญา โดยแบ่งเป็น ๒๓ ปริจเฉท , ๒๓ นิเทศ

ลักษณะการสอน

ใช้ตำราวิสุทธิมรรคฉบับสังเขป อาจารย์ได้มีการบรรยายโดยอธิบายเนื้อหาในส่วนที่สำคัญ ส่วนที่ยาก และส่วนที่พิเศษ พร้อมทั้งมีการนำธรรมะจากทื่อื่นมาประกอบบ้าง

เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

ปริจเฉทที่ ๑ สีลนิเทศ, ปริจเฉทที่ ๒ ธุดงคนิเทศ ว่าด้วยธุดงควัตร ๑๓ ประการ

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

ปริจเฉทที่ ๓ กรรมฐานคหณนิเทศ ว่าด้วยวิธีเล่าเรียนสมถกรรมฐาน ๔๐ ประการ

๔. วิชาแปลบาฬี ( อ.คุณารักษ์ นพคุณ )

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

นำเรื่องราวจากพระไตรปิฎกและอรรถกถา ที่เป็นประวัติพุทธสาวกและชาดกภาษาบาฬี ที่น่าสนใจ มาให้ฝึกแปล

ลักษณะการสอน

จัดทำเอกสาร ส่วนที่เป็นเนื้อเรื่องและแปลยกศัพท์ให้นักศึกษาได้ไปอ่านก่อนแล้วมาฝึกแปลในห้องเรียนในวันหลัง หลังจากนั้นอาจารย์ได้มีการอธิบายเนื้อหา ไวยากรณ์ที่เกี่ยวข้อง พร้อมทั้งมีการนำธรรมะจากที่อื่นมาประกอบบ้าง

เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

ประวัติพระสาวกที่น่าสนใจ เช่น พระสารีบุตรเถระ พระโมคคัลลานเถระ พระอานนทเถระ เป็นต้น ชาดกที่น่าสนใจ เช่น อปัณณกชาดก วัณณุปถชาดก เสริววาณิชชาดก เป็นต้น

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.60-มีค.61 )

ชาดกที่น่าสนใจ

๕. วิชาไวยากรณ์บาฬี คัมภีร์ปทรูปสิทธิ ( อ.คุณารักษ์ นพคุณ )

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

คัมภีร์ปทรูปสิทธิจัดเป็นไวยากรณ์ใหญ่ เพราะมีสูตร รจนาโดย พระพุทธัปปิยเถระ ( พ.ศ. ๑๔๐๐ ) เป็นคัมภีร์ขนาดกลางที่ไม่พิสดารนัก แต่มีความสมบูรณ์ มีสูตร ๖๘๔ สูตร โดยแบ่งออกเป็น ๗ กัณฑ์ดังนี้

๑. สนธิกัณฑ์ มี ๒ ตอนคือ ( ๑ ) สัญญาวิธาน ว่าด้วยเรื่องอักษรและชื่อของอักษรทั้งหลาย ( ๒ ) สนธิ ว่าด้วยการเชื่อมอักษรระหว่างคำให้กลมกลืนสละสลวย ( มี ๕๙ สูตร )
๒. นามกัณฑ์ ว่าด้วยคำนามประเภทต่างๆ , การลงวิภัตติ และการแจกหรือผันคำนามเพื่อนำไปใช้ในประโยค ( มี ๒๒๓ สูตร )
๓. การกกัณฑ์ ว่าด้วยอรรถของวิภัตติที่บอกสถานะหรือหน้าที่และความสัมพันธ์กับคำอื่นและการใช้วิภัตตินามให้ถูกสำนวนบาฬี ( มี ๔๗ สูตร )
๔. สมาสกัณฑ์ ว่าด้วยการย่อคำนามตั้งแต่บท ๒ บทขึ้นไปให้เข้าเป็นบทเดียวกัน ( มี ๓๑ สูตร )
๕. ตัทธิตกัณฑ์ ว่าด้วยการประกอบปัจจัยกับคำนามให้มีเนื้อความต่างๆ ( มี ๖๓ สูตร )
๖. อาขยาตกัณฑ์ ว่าด้วยคำกิริยาประเภทต่างๆ ซึ่งประกอบด้วยธาตุ ปัจจัย วิภัตติ และการแจกหรือผันคำกิริยาเพื่อนำไปใช้ในประโยค ( มี ๑๒๑ สูตร )
๗. กิพพิธานกัณฑ์ มี ๒ ตอน คือ ( ๑ ) กิตก์ ว่าด้วยปัจจัยพวกหนึ่งใช้ประกอบกับธาตุ สำเร็จเป็นคำนามต่างๆ ( ๒ ) อุณาทิ ว่าด้วยปัจจัยอีกพวกหนึ่ง มี ณุ เป็นต้น ใช้ประกอบกับธาตุ สำเร็จเป็นคำนามเบ็ดเตล็ด ( มี ๑๔๐ สูตร )

หมายเหตุ : บางสูตรท่านแสดงไว้ ๒ แห่ง จึงมีสูตรซ้ำกับบ้าง ถ้านับจำนวนจริงก็มีเพียง ๖๖๘ สูตรเท่านั้น

ลักษณะการสอน

บรรยายเนื้อหาตามเอกสารที่ใช้ประกอบการสอน พร้อมทั้งมีการยกตัวอย่างธรรมะที่เกี่ยวข้อง

วันจันทร์ ( สำหรับรุ่นหลัง ) เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

สนธิกัณฑ์      นามกัณฑ์      สมาสกัณฑ์    ตัทธิตกัณฑ์ ( บางส่วน )

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

ตัทธิตกัณฑ์ ต่อ

วันอาทิตย์ ( สำหรับรุ่นก่อน )  เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

สนธิกัณฑ์      นามกัณฑ์      สมาสกัณฑ์    ตัทธิตกัณฑ์    อาขยาตกัณฑ์

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

กิพพิธานกัณฑ์

๖. ไวยากรณ์บาฬี คัมภีร์ปทรูปสิทธิ ( อ.ดวงมาลา มะกรูดทอง )

ลักษณะการสอน

บรรยายเนื้อหาตามเอกสาร ที่ใช้ประกอบการสอน พร้อมทั้งมีการยกตัวอย่างธรรมะที่เกี่ยวข้องบ้าง

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

เริ่มเปิดสอน ไวยากรณ์บาฬีเบื้องต้น บทที่ ๑ สัญญาวิธาน วิธีการตั้งชื่ออักษร บทที่ ๒ สนธิกัณฑ์ ว่าด้วยวิธีการเชื่อมบท

๗. วิชาพระวินัยปิฎก

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

เกี่ยวกับอาบัติ ตามพระวินัย

ลักษณะการสอน

เป็นการบรรยายเนื้อหาตามหนังสือ ที่ใช้ประกอบการสอน

เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

อาบัติปาราชิก

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

อาบัติปาราชิก (ต่อ)

๘. วิชาพระไตรปิฎก 2 ภาษา

เนื้อหาการสอนในภาพรวม

ได้นำเนื้อหาของพระสูตร ในอังคุตตรนิกายมาสอน ตามลำดับที่มีอยู่ในพระไตรปิฎก ที่เป็นภาษาบาฬี และที่เป็นภาษาไทย เนื้อหาในอังคุตตรนิกายนั้นมีความหลากหลาย ซึ่งท่านรวบรวมจัดเป็นหมวดหมู่ไว้ตามจำนวนหัวข้อธรรมที่มีอยู่ สามารถกล่าวโดยสรุปได้ว่าสภาพธรรมต่างๆ ที่ทรงแสดงนั้นเกี่ยวข้องสัมพันธ์และมีผลต่อกัน

เนื้อหาของอังคุตตรนิกาย เริ่มตั้งแต่ อังคุตตรนิกาย เอกกนิบาต ถึง อังคุตตรนิกาย เอกาทสกนิบาต

ลักษณะการสอน

เป็นการบรรยายเนื้อหาตามเอกสารที่เป็นภาษาบาฬี ควบคู่ไปกับภาษาไทย โดยสอดแทรกไวยากรณ์ด้วย

เนื้อหาที่ได้เรียนผ่านมาแล้ว คือ

อังคุตตรนิกาย เอกกนิบาต  

เนื้อหาที่จะเรียนในเทอมนี้ ( พย.๖๐ - มีค.๖๑ )

อังคุตตรนิกาย เอกกนิบาต ( ส่วนที่เหลือ และทุกนิบาต)

ตารางการเรียนการสอน

ตารางสอนชั้นบน
วัน เวลา วิชา ผู้สอน หมายเหตุ
วันเสาร์ เช้า 09.15  - 10.45 น.  พระวินัยปิฎก  พระมหาสนธิ์ ฐิตสํวโร  เสาร์ที่ 1 และ 2 ของเดือน
11.00 - 12.30 น.  คัมภีร์วิสุทธิมรรค   อาจารย์คุณารักษ์  นพคุณ
บ่าย 13.30 - 15.30 น.  แปลบาฬี   อาจารย์คุณารักษ์  นพคุณ
วันอาทิตย์ เช้า 09.00 - 12.00 น.  อภิธรรมจากสาระในพระสูตร  อาจารย์สำรวม สุทธิสาคร เว้นอาทิตย์สุดท้ายของเดือน
10.30 - 12.00 น.  พระไตรปิฎก 2 ภาษา   อาจารย์รุ่งอรุณ จันทร์สงคราม
บ่าย 13.30 - 15.30 น.  ไวยากรณ์บาฬี  อาจารย์คุณารักษ์  นพคุณ อาทิตย์สุดท้ายของเดือน
วันจันทร์ บ่าย 13.30 - 15.30 น.  ไวยากรณ์บาฬี   อาจารย์คุณารักษ์  นพคุณ  
วันอังคาร เช้า 09.30 - 11.30 น.  ไวยากรณ์บาฬี   อาจารย์ดวงมาลา มะกรูดทอง     
บ่าย 12.45 - 14.30 น.  ไวยากรณ์บาฬี     อาจารย์ดวงมาลา มะกรูดทอง    
วันพุธ เช้า 10.00 - 12.00 น.  อภิธรรมมัตถสังคหะ  อาจารย์สุทธิธรรม ทุ่งมีผล  
บ่าย 12.30 - 14.30 น.  อภิธรรมมัตถสังคหะ   อาจารย์สุทธิธรรม ทุ่งมีผล  
วันพฤหัสบดี เช้า 09-30 - 11.30 น.  พระไตรปิฎกเชิงปฏิบัติ  อาจารย์จำรูญ ธรรมดา  
ตารางสอนชั้นล่าง
วัน 09.00 - 11.00 น. 12.30 - 14.30 น.
จันทร์ อินทรีย์ยมก สัจจยมก
อังคาร - เนตติปกรณ์
พุธ - ปัฏฐาน
พฤหัสบดี - -
ศุกร์ - กถาวัตถุ
เสาร์ บาลี ปฏิจจสมุปปาท
อาทิตย์ วิภังค์ ทิฏฐิวิสุทธิ