Communication Innovation and Digital Technology for Sustainable and
Inclusive Development: A Transdisciplinary Approach
นวัตกรรมการสื่อสารและเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและเท่าเทียม:
แนวทางสหวิทยาการ
ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในยุคเปลี่ยนผ่านดิจิทัล (Digital Transformation) และการเผชิญกับความท้าทายระดับโลกในการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) นวัตกรรมการสื่อสารและเทคโนโลยีดิจิทัล ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่เป็นเครื่องมือ (Tools) เท่านั้น แต่ได้กลายเป็น “ระบบประสาท” (Nervous System) สำคัญที่คอยเชื่อมประสานความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเข้ากับมิติทางสังคมและการเรียนรู้ของมนุษย์ หนังสือเล่มนี้จึงทำการรวบรวม วิเคราะห์อละสังเคราะห์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาและวิจัยอย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบโจทย์ความท้าทายในยุคเปลี่ยนผ่านดิจิทัล โดยมีหัวใจสำคัญคือการใช้นวัตกรรมการสื่อสารและเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างยั่งยืนร่วมกัน เริ่มต้นจากการวางรากฐานพื้นที่เรียนรู้ชุมชน ไปสู่การเสริมสร้างพลังให้กลุ่มเปราะบาง เช่น กลุ่มแรงงานนอกระบบและกลุ่มสตรี การใช้นวัตกรรมการการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสาน (Blended-mode) เพื่อรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ทั้งในประเทศและในระดับอาเซียน และปิดท้ายด้วยการเสนอมาตรวัดประสิทธิภาพการสื่อสารเพื่อ SDGs ในระดับอุดมศึกษา ดังเนื้อหาที่ร้อยเรียงจาก 5 บทสำคัญ (Chapter) ที่สะท้อนถึงวิวัฒนาการและการบูรณาการองค์ความรู้ในรูปแบบสหวิทยาการจากระดับฐานรากสู่ระดับนโยบายสากลประกอบด้วย
บทที่ 1 มุ่งเน้นการวางรากฐานเชิงโครงสร้าง โดยนำเสนอการเปลี่ยนโฉม “พื้นที่เรียนรู้ชุมชน” จากศูนย์ทางไกล (Telecentres) หรือศูนย์ดิจิทัลชุมชนแบบเดิม สู่การเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ร่วมกันด้วยนวัตกรรมการสื่อสารในรูปแบบของ “Smart Hubs” หรือพื้นที่ทำงานร่วมกันของชุมชนที่เน้นประชาชนเป็นศูนย์กลาง เพื่อให้เข้าถึงข้อมูลและนวัตกรรมต่างๆได้อย่างยืดหยุ่นและสอดคล้องกับบริบทของตนเอง
บทที่ 2 นำนวัตกรรมการสื่อสารและเทคโนโลยีดิจิทัลลงไปขับเคลื่อนกลุ่มเป้าหมายที่หลากหลาย โดยเฉพาะ “กลุ่มเปราะบาง” เช่น แรงงานสตรีนอกระบบ และผู้ได้รับผลกระทบจาก HIV/AIDS เพื่อสร้าง “ตัวตนทางเศรษฐกิจ” (Economic Visibility) และความเชื่อมั่นในตนเองผ่านการตลาดดิจิทัลและภูมิปัญญาท้องถิ่น
บทที่ 3 นำเสนอนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ผ่าน “การสอนแบบผสมผสาน” (Blended-mode Instruction – BMI) เพื่อเป็นแพลตฟอร์มในการจัดการความรู้ (Knowledge Management) และสร้าง “ความรอบรู้ด้าน STREAM” เพื่อรักษาภูมิปัญญาให้คงอยู่และก้าวทันยุคการปฏิวัติอุตสาหกรรม 4.0-5.0
บทที่ 4 ขยายพรมแดนความรู้ออกสู่ เครือข่ายระดับภูมิภาคอาเซียน ผ่านโปรแกรมสหวิทยาการที่เน้นการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ (HRD) และการสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ครอบคลุมสำหรับทุกคน
บทที่ 5 ซึ่งถือเป็นบทสรุปและจุดสูงสุดทางวิชาการของเล่ม คือการเสนอ “SDG 18: Communication for All” (การสื่อสารเพื่อคนทั้งมวล) พร้อมการสร้าง “มาตรวัดประสิทธิภาพระดับสากล” (Global Performance Metrics) สำหรับสถาบันอุดมศึกษา เพื่ออุดช่องว่างที่ระบบการประเมินผลระดับโลกมองข้ามไป
ข้าพเจ้าหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือเล่มนี้จะเป็นการถอดบทเรียนจากการวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมที่ได้ทั้งความรู้ใหม่ นวัตกรรมใหม่ แนวปฏิบัติงานใหม่ รวมทั้งได้ “เข็มทิศเชิงนโยบาย” สำหรับนักวิชาการ นักนโยบาย และนักพัฒนาด้านการสื่อสารเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนด้วยการนำนวัตกรรมการสื่อสาร รวมทั้งเทคโนโลยีดิจิทัลไปใช้เพื่อการสร้างการพัฒนาที่เท่าเทียมและยั่งยืนร่วมกันโดย “ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง“ อย่างแท้จริง
รองศาสตราจารย์ ดร.กมลรัฐ อินทรทัศน์ 2569
นิเทศศาสตร์ และศูนย์วิจัย CCDKM มสธ.
